20 gevaren in besloten ruimtes en hoe drones ze beperken
Werken in besloten ruimtes is zeer riskant. In dit artikel belichten wij 20 gevaren die in besloten ruimtes optreden en laten wij zien hoe drones zoals de Flyability ELIOS 3 helpen de risico's te verkleinen.
20 gevaren bij werkzaamheden in besloten ruimtes
Bij werkzaamheden in besloten ruimtes staan veiligheid en het beperken van risico's voorop. Deze zones zijn vaak moeilijk bereikbaar, slecht geventileerd en herbergen onvoorspelbare gevaren. Een grondige risicobeoordeling is onmisbaar voordat mensen zich in deze omgevingen begeven. In de volgende 20 punten belichten wij de belangrijkste gevaren die bij werkzaamheden in besloten ruimtes kunnen optreden. Daarbij hoort ook de mogelijkheid om veel van deze risico's te verkleinen door de inzet van dronetechniek zoals de Flyability ELIOS 3.
Christian Engelke
1. Zuurstoftekort
Het zuurstofgehalte in normale ademlucht bedraagt ongeveer 20,9%. Daalt het zuurstofgehalte in besloten ruimtes, dan dreigen ademnood, duizeligheid en uiteindelijk verstikking. Zuurstoftekort kan ontstaan doordat gassen zoals stikstof of kooldioxide de zuurstof verdringen. Ook zuurstofverbruik door mensen of machines in afgesloten ruimtes zonder voldoende ventilatie kan tot levensbedreigende situaties leiden. Verraderlijk is dat zuurstoftekort nauwelijks wordt opgemerkt: betrokkenen kunnen zonder waarschuwing het bewustzijn verliezen. Met de drone hoeft niemand het vat in; een gasvrijmeting voor personen is niet nodig.
2. Zuurstofoverschot
Een te hoog zuurstofaandeel – boven de natuurlijke waarde van 20,9% – kan het ontstekingsrisico aanzienlijk verhogen. Een kleine vonk is dan al genoeg om brand of een explosie te veroorzaken, omdat zuurstof de brandbaarheid van materialen bevordert. Zo'n overschot kan ontstaan door lekkende zuurstofflessen of defecte lasapparatuur. Het omgaan met zuurstof in besloten ruimtes vraagt daarom bijzondere voorzichtigheid. Bij de drone-inspectie is niemand in de ruimte. De drone zelf kan wel een ontstekingsbron zijn; of hij mag vliegen, beslist de exploitant in het kader van zijn vrijgave.
3. Gevaarlijke gassen
In besloten ruimtes kunnen zich giftige gassen ophopen die moeilijk of helemaal niet waarneembaar zijn. Bijzonder gevaarlijke gassen zijn:
- Waterstofsulfide (H₂S): een zeer giftig gas dat in lage concentraties naar rotte eieren ruikt, maar bij hogere concentraties geurloos en dodelijk kan zijn. Het komt vaak vrij bij de afbraak van organisch materiaal.
- Koolmonoxide (CO): een kleur- en geurloos gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding. Koolmonoxide verhindert het zuurstoftransport in het bloed en kan afhankelijk van de concentratie binnen korte tijd tot bewusteloosheid en de dood leiden.
- Methaan (CH₄): een explosief gas dat vaak vrijkomt in rioolwaterzuiveringen of bij de afbraak van organisch materiaal. Het is niet giftig, maar wel zeer ontvlambaar.
- Kooldioxide (CO₂): kan in grote hoeveelheden de zuurstof verdringen en tot verstikking leiden.
Met de drone ademt niemand deze gassen in: het personeel blijft buiten, en een gasvrijmeting voor personen is niet nodig.
4. Explosiegevaar
Explosieve gassen en hun mengsels met lucht zijn gevaarlijk wanneer hun concentratie binnen een bepaald gebied ligt, dat het explosiegebied of ontstekingsgebied wordt genoemd. Dit gebied wordt bepaald door de onderste explosiegrens (OEG) en de bovenste explosiegrens (BEG). Belangrijke explosieve gassen in besloten ruimtes staan hieronder. De explosiegrenzen vindt u in het veiligheidsinformatieblad of in de stoffendatabank GESTIS; wij noemen hier bewust geen afzonderlijke waarden.
- Methaan (CH₄): ontstaat bij de afbraak van organisch materiaal, bijvoorbeeld in rioolwaterzuiveringen of mijnen.
- Waterstof (H₂): in industriële processen en raffinaderijen; zeer breed ontstekingsgebied.
- Propaan (C₃H₈): brandstofgas; zwaarder dan lucht, verzamelt zich in lager gelegen zones.
- Butaan (C₄H₁₀): in gasflessen; zwaarder dan lucht, verzamelt zich op de bodem.
- Koolmonoxide (CO): ontstaat bij onvolledige verbranding; reukloos en giftig.
- Ethaan (C₂H₆): grondstof van de chemische industrie.
- Acetyleen (C₂H₂): lasgas; zeer breed ontstekingsgebied en instabiel.
- Ammoniak (NH₃): in de chemie en de kunstmestproductie; bovendien giftig en irriterend.
Voorwaarden voor een explosie:
- Ontstekingsbron: een explosie kan alleen plaatsvinden als er een ontstekingsbron is. Dat kan een vonk zijn, een open vlam, een heet voorwerp of zelfs een statische ontlading.
- Explosieve concentratie: het gas moet in een bepaalde concentratie aanwezig zijn, die tussen de OEG en de BEG ligt. Bij een te lage concentratie (onder de OEG) is het mengsel te arm, en bij een te hoge concentratie (boven de BEG) te rijk om te exploderen.
- Hitte: hoe heter de omgeving, hoe waarschijnlijker het is dat een gas ontbrandt. Sommige gassen kunnen bij grote hitte ook zonder ontstekingsbron vanzelf ontbranden, een proces dat zelfontbranding wordt genoemd.
- Druk: een hogere druk verbreedt doorgaans het explosiegebied en versterkt de werking van een explosie. In besloten ruimtes kunnen gassen zich bovendien gemakkelijker in gevaarlijke concentraties ophopen.
- Ventilatie: in slecht geventileerde besloten ruimtes kunnen gassen zich ongemerkt ophopen, omdat ze niet worden verdund of afgevoerd. Het ontbreken van voldoende luchtverversing verhoogt het risico op een explosieve atmosfeer.
Voorbeelden van explosiegevaarlijke situaties:
- Tankreiniging: gassen zoals methaan of koolwaterstoffen kunnen zich ophopen in buiten bedrijf gestelde tanks of silo's. Bij werk in deze zones kunnen vonken van gereedschap of machines een explosie veroorzaken.
- Waterzuiveringsinstallaties: methaan en zwavelwaterstof ontstaan vaak bij de afbraak van organisch materiaal. In slecht geventileerde zones zoals beerputten bestaat explosiegevaar.
- Opslag van chemicaliën: ammoniak of butaan in opslagtanks die niet goed worden geventileerd, kan zich ophopen en explosiegevaarlijk worden, vooral als er geen doorlopende bewaking is.
Met de drone is er bij de inspectie niemand in de ruimte. Onze drones zijn niet explosieveilig uitgevoerd; in de Ex-zone beslist de exploitant of de drone mag vliegen.
5. Verstikkingsgevaar door bulkgoed
Bulkgoederen zoals graan, zand of chemicaliën kunnen bij werk in silo's afschuiven of nazakken en personen bedelven. Zodra iemand onder het bulkgoed bedolven raakt, bestaat acuut verstikkingsgevaar, omdat het gewicht van het materiaal elke beweging of bevrijding onmogelijk maakt. Met de drone hoeft niemand de silo in; het gevaar om bedolven te raken valt voor het personeel weg.
6. Mechanische gevaren
In besloten ruimtes bevinden zich vaak bewegende machines of installaties die door verkeerde of onverwachte inbedrijfstelling tot ernstig letsel kunnen leiden. Zo kunnen draaiende mengers, transportbanden of ventilatiesystemen een gevaar vormen als ze per ongeluk worden ingeschakeld terwijl er mensen in de buurt zijn. Bij de drone-inspectie is niemand in de ruimte als een installatie onverwacht start. Ze wordt toch uitgeschakeld en geborgd, zodat de drone niet beschadigd raakt.
7. Valgevaar
In veel besloten ruimtes, zoals silo's of schachten, moet op grote hoogte of diepte worden gewerkt. Onvoldoende valbeveiliging – bijvoorbeeld door ontbrekende ladders, valbeveiligingen of veiligheidswachten – kan tot ernstige ongevallen leiden. Zelfs een kleine onoplettendheid kan dodelijk aflopen als er geen beveiligingssysteem is geïnstalleerd. Met de drone hoeft niemand de hoogte of diepte in; steigers en valbeveiliging zijn voor de inspectie niet nodig.
8. Elektrische gevaren
Besloten ruimtes zijn vaak vochtig of geleidend, wat het gevaar van elektrische schokken aanzienlijk vergroot. Onvoldoende geïsoleerde kabels of onjuist gebruikte elektrische apparaten kunnen dodelijke elektrocuties veroorzaken. Bijzonder gevaarlijk wordt het als aardlekschakelaars (RCD) ontbreken of defect zijn en bij een fout niet uitschakelen. De drone wordt van buitenaf bestuurd; in de vochtige ruimte werkt niemand met elektrische apparaten.
9. Ontbrekende reddingsmogelijkheden
In noodgevallen kunnen hulpverleners moeite hebben om besloten ruimtes binnen te komen of een gewonde naar buiten te brengen. Vernauwingen, geblokkeerde toegangen of moeilijk bereikbare plekken vertragen de reddingsactie aanzienlijk, wat in kritieke situaties levensgevaarlijk kan zijn. Waar niemand naar binnen gaat, hoeft ook niemand te worden gered: bij de drone-inspectie blijft het personeel buiten.
10. Chemische reacties
Verschillende chemicaliën die in besloten ruimtes worden verwerkt of opgeslagen, kunnen bij onderling contact gevaarlijke reacties veroorzaken. Zo kunnen zuren en basen samen sterke exotherme reacties vertonen, waarbij giftige dampen vrijkomen of brand ontstaat. Bijzonder gevaarlijk is het als deze reacties plaatsvinden in slecht geventileerde ruimtes. Bij de drone-inspectie is het personeel buiten als er dampen ontstaan.
11. Gevaar door hitte en kou
In besloten ruimtes kan het extreem heet of koud zijn. Hete oppervlakken of chemische reacties kunnen brandwonden veroorzaken, terwijl koude media tot bevriezing kunnen leiden. Het gevaar bestaat ook doordat de hitte of kou zich in de besloten ruimte ophoopt en door gebrek aan ventilatie niet wordt afgevoerd. Met de drone staat niemand bloot aan hitte of kou in de ruimte; vaten en ketels zijn daarvoor buiten bedrijf en vrijgegeven.
12. Biologische gevaren
Biologische gevaren komen vaak voor in vochtige of slecht geventileerde besloten ruimtes. Bacteriën zoals legionella kunnen zich in water of vochtige omgevingen ophopen en bij inademing ernstige infecties veroorzaken. Schimmels en andere micro-organismen vormen eveneens een gevaar en kunnen luchtwegaandoeningen veroorzaken. Met de drone ademt niemand ziektekiemen of schimmelsporen in de ruimte in.
13. Nauwe toegangsopeningen
Veel vaten, tanks en schachten zijn alleen toegankelijk via kleine mangaten of inklimluiken. Het in- en uitstappen met ademhalingsbescherming, veiligheidsharnas en gereedschap wordt daardoor moeizaam en tijdrovend. Nauwe openingen belemmeren bovendien de ventilatie en bemoeilijken de redding van een gewonde of bewusteloze persoon aanzienlijk, omdat die vaak alleen met een reddingshijstoestel en meerdere helpers kan worden geborgen. Toegang, vluchtweg en reddingsmiddelen moeten daarom voor aanvang van het werk worden gepland. Een drone past daarentegen door het mangat, zonder dat iemand naar binnen hoeft.
14. Onvoldoende verlichting
In veel besloten ruimtes ontbreekt voldoende licht, wat het werk gevaarlijk maakt. Gevaarbronnen worden niet herkend, en misstappen of botsingen kunnen tot ernstig letsel leiden. Bovendien kan het slechte zicht ertoe leiden dat belangrijke werkstappen over het hoofd worden gezien. De drone heeft zijn eigen verlichting aan boord, het personeel blijft buiten.
15. Psychische belasting
De beperkte ruimte en isolatie in besloten ruimtes kunnen tot aanzienlijke stress leiden. Claustrofobie, angst of paniekaanvallen zijn veelvoorkomende reacties op werken in krappe, afgesloten ruimtes. Deze mentale belasting kan tot fouten en onvoorzichtig gedrag leiden, wat op zijn beurt het risico op ongevallen verhoogt. Met de drone hoeft niemand de krappe ruimte in; de piloot bestuurt hem van buitenaf.
16. Vallende voorwerpen
In besloten ruimtes bestaat het gevaar dat gereedschap of onderdelen van boven naar beneden vallen. Bijzonder gevaarlijk wordt het als er op meerdere niveaus wordt gewerkt of materialen niet goed zijn vastgezet. Zelfs kleinere voorwerpen kunnen bij een val van grotere hoogte ernstig letsel veroorzaken. Bij de drone-inspectie staat niemand in de ruimte onder een werkplek.
17. Belasting door lawaai en trillingen
Besloten ruimtes versterken geluid en trillingen, wat tot gehoorschade en uitputting kan leiden. Geluidsniveaus die lang aanhouden, tasten de concentratie en het welzijn aan, wat de kans op fouten vergroot. Met de drone staat niemand bloot aan het lawaai in de ruimte.
18. Stofvorming
Stof dat zich in besloten ruimtes ophoopt, kan niet alleen tot ademhalingsproblemen leiden, maar ook explosieve luchtmengsels vormen. Bijzonder gevaarlijk is brandbaar stof, dat bij ophoping en ontsteking zware explosies kan veroorzaken. Met de drone ademt niemand het stof in. Dicht stof beperkt wel het zicht van de camera, en bij brandbaar stof beslist de exploitant of de drone mag vliegen.
19. Uitglij- en struikelgevaar
Gladde oppervlakken, stilstaand water of rondslingerend gereedschap vergroten het risico om in besloten ruimtes uit te glijden of te struikelen. Door de krappe omgeving kan een val ernstiger gevolgen hebben, omdat iemand zich niet kan opvangen of uitwijken. Met de drone hoeft niemand de ruimte te betreden.
20. Onvoldoende bewaking van de atmosfeer
In besloten ruimtes is het onmisbaar om de concentratie van zuurstof en mogelijk gevaarlijke gassen doorlopend te bewaken. Zonder geschikte meetapparatuur kan de atmosfeer plotseling veranderen, wat tot acute gezondheidsrisico's leidt voordat het überhaupt wordt opgemerkt. Gebrekkige bewaking leidt vaak tot onvoorziene ongevallen. Met de drone hoeft niemand de ruimte in, en een gasvrijmeting voor personen is niet nodig. In de Ex-zone beslist de exploitant of de drone mag vliegen.
Elke betreding die vervalt, is een risico minder
Werkzaamheden in besloten ruimtes brengen aanzienlijke risico's met zich mee, die zonder de juiste voorzorgsmaatregelen binnen korte tijd levensbedreigend kunnen worden. Bij zulke werkzaamheden moeten medewerkers vaak complexe en kostbare voorbereidingen treffen, waaronder het dragen van uitgebreide persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), zoals ademhalingsapparatuur, beschermende pakken en valharnassen. Bovendien vragen werkzaamheden in besloten ruimtes een zorgvuldige planning en uitgebreide veiligheidsmaatregelen, die zowel tijd als middelen kosten.
De Flyability ELIOS 3 biedt een manier om veel van deze risico's te vermijden: hij vliegt het vat in, terwijl het team buiten het vat blijft. Betreding door personeel is niet nodig, net zomin als steigers, touwtoegangstechnici en kraan. Het vat is daarvoor buiten bedrijf, geleegd en vrijgegeven; de stilstand wordt echter duidelijk korter, omdat de inspectie uren in plaats van dagen duurt. Lees meer over hoe wij tanks en silo's met drones inspecteren.